Saint-Claude

Saint-Claude is een stad in Oost-Frankrijk, in het departement Jura, in de regio Bourgogne-Franche-Comté, die vanaf het midden van de 19e eeuw tot het midden van de 20e eeuw gold als de wereldhoofdstad van de handgemaakte houten pijp. Hoewel het in de pijpenliteratuur soms als een merknaam wordt genoemd, is Saint-Claude eigenlijk een plaatsnaam: het stempel van de stad is het spoor van niet één bedrijf, maar van een industrie die door tientallen onderling verbonden werkplaatsen gezamenlijk werd geproduceerd.

Van Bedevaartsroute Naar Draaierij

De naam van de stad gaat volgens de overlevering terug op de in de 7e eeuw levende abt Claudius; het bedevaartsverkeer rond zijn graf veranderde na verloop van tijd ook de naam van de nederzetting, die eerst Saint-Oyand werd genoemd. Werkplaatsen die kruisen, beeldjes en rozenkransen maakten om aan pelgrims te verkopen, veranderden de regio in de loop der eeuwen in een centrum van houtdraaierij. Vanaf de 18e eeuw werden snuifdozen, buxuspijpen en mondstukken van been, hoorn en barnsteen geproduceerd en verkocht aan Zwitserland, Duitsland en Oostenrijk. Deze traditie was belangrijk: de stad had het meesterbestand en de werkbankstructuur al klaar om een nieuw materiaal te bewerken, nog vóórdat de pijpenindustrie ontstond.

Bedrijven in de stad maakten al pijpen vóór briar: het is opgetekend dat Jeantet in 1807 met lokaal hout en hoorn Duitse porseleinen pijpen, houten pijpen in Ulm-vorm en zeeschuimexemplaren produceerde. Volgens lokale gegevens waren er in 1841 al drie pijpenbedrijven in de stad die ongeveer twintig arbeiders in dienst hadden. Voor de toepassing van funda kökü (briar) op de pijp wordt over het algemeen 1854 of 1856 genoemd; wie de eerste pijp maakte, is omstreden. De transformatie die het nieuwe materiaal teweegbracht, wordt uitgebreid behandeld in het artikel De briar-revolutie en Saint-Claude.