Pijpreparatie en Mondstukonderhoud

Pijpreparatie en mondstukonderhoud vormt het geheel van werkzaamheden dat verder gaat dan de dagelijkse reiniging en tot doel heeft versleten onderdelen weer in hun oorspronkelijke staat te brengen. De dagelijkse routine wordt behandeld in het artikel pijpreiniging; hier worden de problemen behandeld die in de loop van de tijd ontstaan: het dof worden van het mondstuk (stem) en het verstoord raken van de passing op de ketel.

De regel die overal geldt en niet verandert, is dat de onderdelen pas van elkaar gescheiden worden wanneer de pijp volledig is afgekoeld, omdat een verbinding die heet wordt geforceerd zowel het mondstuk kan verbuigen als de steel (shank) kan doen barsten.

Oxidatie in het Vulkaniet Mondstuk

Vulkaniet (eboniet) wordt verkregen door natuurlijk rubber lange tijd met zwavel te vulkaniseren; het zwavelgehalte in de samenstelling varieert tussen de 25 en 80 procent. Deze zwavel is ook de oorzaak van het geleidelijk dof worden van het mondstuk: ultraviolet licht oxideert het oppervlak, en de vrijkomende zwavel vormt in combinatie met vocht sulfaten en zwavelzuur. Omdat deze verbindingen vocht uit de lucht aantrekken, blijft er op het oppervlak een dof laagje achter dat varieert van grijsgroen tot bruin; het is ook bekend dat dit een bittere smaak achterlaat bij het roken. De manier om dit te voorkomen is eenvoudig: het mondstuk wordt niet in direct zonlicht gelaten en wordt na elke rookbeurt afgeveegd. Bij acrylaat (lucite) mondstukken doet dit probleem zich niet voor; de materiaalverschillen staan beschreven in het artikel mondstukmaterialen.

Ontstane oxidatie wordt eerst verzacht. Het mondstuk wordt kort geweekt in een oplossing van lauw water met daarin zuurstofhoudend bleekpoeder; omdat langdurig weken putjes in het vulkanietoppervlak kan achterlaten, wordt de tijd kort gehouden, en bij mondstukken met een stempel wordt het stempel beschermd met een dun laagje vaseline. De verzachte laag wordt vervolgens verwijderd met een melaminespons, gevolgd door steeds fijnere schuurmiddelen (micromesh); de glans wordt teruggewonnen met een poetsschijf en carnaubawas. De verzachtende oplossing verwijdert oxidatie die diep in het materiaal is doorgedrongen niet op zichzelf; in dit stadium is schuren onvermijdelijk. Omdat resten bij recht licht niet opvallen, wordt gecontroleerd of het werk klaar is door onder een schuine hoek naar het oppervlak te kijken. Een gemotoriseerde poetsschijf geeft snel resultaat, maar verbrandt vulkaniet bij hoog toerental; voor een beginner is met de hand werken veiliger.