Meerschuim (Lüle Taşı)

Meerschuim is de sterkste band tussen de pijpenwereld en Turkije. Dit mineraal, wetenschappelijk sepioliet genoemd, is al eeuwenlang met zijn lichte, zachte en poreuze structuur een van de meest gewaardeerde materialen in de pijpenmakerij. De internationale naam, het Duitse Meerschaum, betekent "zeeschuim" — een verwijzing naar de witheid en lichtheid van het gesteente.

De vergelijking is niet zonder grond: meerschuim, waarvan de dichtheid zeer dicht bij die van water ligt en in droge blokken zelfs eronder kan komen, is een van de weinige mineralen die op water kunnen drijven. De naam "sepioliet" werd in de 19e eeuw gegeven door de Duitse mineraloog E.F. Glocker; de naam, afgeleid van het Griekse sepia, verwijst naar de gelijkenis van het gesteente met het schild van een inktvis.

Het Witte Goud van Eskişehir

Het mineraal sepioliet komt op tal van plaatsen ter wereld voor, van Griekenland tot Spanje en van Marokko tot de VS; maar de commercieel geëxploiteerde afzettingen van blok-meerschuim dat geschikt is voor pijpenmakerij bevinden zich feitelijk uitsluitend in de omgeving van Eskişehir. Dit voorrecht heeft het gesteente ook namen bezorgd als "Eskişehir-steen", "wit goud" en "aktaş". De mijnen liggen geconcentreerd in een smal gebied nabij de stad; het gesteente wordt ook vandaag nog grotendeels op traditionele wijze, via schachten en galerijen met eenvoudig gereedschap, gewonnen uit putten die tientallen meters diep kunnen zijn en soms meer dan 300 meter bereiken. Het gesteente, met een hardheid van ongeveer 2 op de schaal van Mohs, is zeepachtig zacht wanneer het vochtig uit de afzetting komt; meesters snijden er, terwijl het nog deze verse staat heeft, buitengewoon gedetailleerde pijpen uit, van sultansbustes tot drakenfiguren. Naarmate het opdroogt wordt het gesteente lichter en harder en wordt het een sterke absorbeerder van vloeistoffen en gassen. De van generatie op generatie doorgegeven meerschuimsnijkunst van Eskişehir wordt tegenwoordig gerekend tot de levende cultureel-erfgoedelementen van Turkije.

Op de markt worden twee soorten onderscheiden: blok-meerschuim, dat wil zeggen natuurlijke, massieve brokken, en geperst meerschuim, verkregen door zaagsel en kruimels met een bindmiddel te persen. Grote, scheurvrije, witte en homogene blokken zijn het waardevolst; geperst gesteente wordt als tweederangs beschouwd, omdat het grotendeels zijn porositeit en bewerkbaarheid verliest.