De Obscene Tak van Tobacciana: Erotische Tabaksverzamelingen

Tobacciana is de naam van het verzamelgebied dat voorwerpen omvat die rond tabak en tabaksgebruik zijn geproduceerd. Pijpen en stoppers, snuifdozen, sigarenknippers en -bandjes, tabaksblikken, luciferdoosjes, verpakkingsetiketten, affiches en reclamedrukwerk vormen het alledaagse materiaal van het gebied. Binnen dit brede repertoire bevindt zich een ader die onderzoekers apart behandelen: voorwerpen met erotische of obscene beelden, variërend van toespelingen tot expliciete afbeeldingen.

Onderstaand artikel vat deze ader samen als een historisch fenomeen; het bevat geen afbeeldingen of gedetailleerde beschrijvingen van de voorwerpen.

Seksueel Beeld in Reclame en Druk

1. In het laatste kwart van de eeuw maakten tabaksbedrijven het presenteren van hun producten samen met vrouwelijke figuren tot een vaste reclamemethode. In de Verenigde Staten begonnen de geïllustreerde kaartjes die bij sigarettenpakjes werden gevoegd in 1879 bij Allen & Ginter; in de eerste series stonden portretten van toneelactrices naast boksers en honkballers, stamhoofden, vlaggen en wilde dieren. Sigarenkistetiketten en muuraffiches gebruikten hetzelfde repertoire, vaak in een nog vrijere stijl. De beeldende kunst van die tijd behandelde deze band ook onafhankelijk: de Belgische schilder en graveur Félicien Rops (1833-1898) staat bekend om zijn prenten en tekeningen bij de negentiende-eeuwse erotische literatuur; zijn naam duikt vaak op in studies naar de plaats van het beeld van de rokende vrouw in de iconografie van die tijd.