Tabako-ire en Tonkotsu (Japanse Tabaksdozen)

Tabako-ire betekent letterlijk "tabaksdoos"; in Japan is het eeuwenlang de gemeenschappelijke naam geweest voor elk type houder dat diende om tabak buitenshuis mee te dragen. In het verzamelaarsjargon heeft de term tegenwoordig een engere betekenis: de zachtlijvige tas heet tabako-ire, de stevige doos heet tonkotsu.

Er wordt vermeld dat deze tweedeling vóór de 20e eeuw in Japan niet gangbaar was; toch is ze, omdat ze bruikbaar is, blijvend geworden onder verzamelaars. Beide houders maken deel uit van de persoonlijke Japanse rookuitrusting en vormen de buitenshuis-tegenhanger van het thuis gebruikte tabako-bon-dienblad.

De Twee Vormen van de Zachte Tas

Bij vroege tassen worden twee hoofdvormen onderscheiden. Bij de zakvormige tas wordt de opening bijeengehouden door een kraaltje (ojime) dat over een koord is geregen; men neemt aan dat deze vorm afstamt van de geldbuidel kinchaku. De rechthoekige tas met deksel zou dan weer afstammen van hiuchi-bukuro, die diende om vuursteen en tondel mee te dragen; het deksel werd vastgehouden met een koord (himo) dat om het lichaam werd gewonden. De tweede vorm kreeg al snel de overhand en werd de norm voor dagelijks gebruik. In rechthoekige tassen bevindt zich meestal een binnenzak die tot halverwege het lichaam reikt; er wordt aangenomen dat dit vak, dat aanvankelijk bedoeld was voor het vuurstel, later werd gebruikt om een korte kiseru mee te dragen.

Wat het materiaal betreft, is er een ontwikkeling van papier naar leer te zien. Volgens overlevering werden de eerste tassen halverwege de 17e eeuw in Kyoto gemaakt van gelakt papier; tegen het einde van de eeuw hadden papieren tassen zich over het hele land verspreid en bleven ze gedurende de gehele 18e eeuw populair. Toen de kosten van de versiering op papier stegen, kwamen leer en stof op de voorgrond; deze werden de belangrijkste materialen van de 19e eeuw.