Japans Persoonlijk Rookset (Ensemble)

Het Japanse persoonlijke rookset is het geheel van onderdelen waarmee van de Edo-periode tot het einde van de negentiende eeuw de pijp en de tabak buitenshuis werden meegenomen. Omdat de kimono en vergelijkbare traditionele kledij geen zakken hadden, werden kleine voorwerpen ofwel in de mouw gestoken, ofwel vastgemaakt aan de om het middel gedragen obi, en vaak liet men ze daaraan naar beneden hangen; de algemene naam voor voorwerpen die op deze laatste manier werden gedragen, is sagemono.

Het rookset is, naast de van vakjes voorziene doos voor zegels en medicijnen (inrō), een van de meest voorkomende voorbeelden binnen de sagemono-familie, en vormt binnen de wereldgeschiedenis van de pijp het Japanse equivalent van het westerse duo zak en tabaksdoos.

De Onderdelen van het Set

Een set bestond doorgaans uit de volgende onderdelen:

• Kiseru-zutsu: een koker voor de kiseru; kon van bamboe, hout, hoorn, metaal of lakwerk zijn.
• Tabako-ire: een zacht tabakszakje van leer of stof. Bij vroege exemplaren werd het zakje gesloten met een eromheen gewonden koord; vanaf de negentiende eeuw kreeg het deksel een metalen sluiting (kanagu of kanamono).
• Tonkotsu: een stevige tabaksdoos die in de plaats kwam van het zakje. Volgens de bronnen raakte deze pas vanaf het midden van de negentiende eeuw wijdverspreid.
• Himo: het koordenpaar dat de onderdelen met elkaar verbond.
• Ojime: een klein kraaltje met één opening waar het koord doorheen liep. Het hield de koorden strak en voorkwam dat de tabaksdoos openging; bij zakjes met een sluiting op het deksel was deze functie overbodig geworden, waardoor de ojime een sierelement werd of bij sommige sets helemaal niet werd gebruikt.
• Netsuke: de hangknoop aan het uiteinde van het koord. Deze bleef boven op de obi hangen en voorkwam dat het set naar beneden gleed.

De tabak die in het zakje werd meegenomen, was kizami-tabako, in haardunne slierten gesneden; deze snijwijze wordt behandeld in het artikel tabakssneden.