De Vergeten Producenten en Merken van de Briarhandel

De vergeten producenten en merken van de briarhandel gaat over firma's die pijpen maakten door briar (heidewortel) te bewerken, maar waarvan de naam vandaag niet meer is dan een stempel. Tussen de tweede helft van de 19e eeuw en het midden van de 20e eeuw werden in Europa en Noord-Amerika honderden ateliers en fabrieken opgericht; het merendeel sloot zonder archief of catalogus achter te laten.

Dit is het probleem waarmee een verzamelaar wordt geconfronteerd wanneer hij een estate-pijp in handen krijgt: de naam die op de steel te lezen is, leidt meestal helemaal nergens naartoe.

Wie het Stempel Slaat, Is Niet Wie de Pijp Maakt

De oorsprong van deze onduidelijkheid ligt in de werkwijze van de industrie. Saint-Claude, met zijn diepgewortelde traditie van houtdraaien, groeide na de briar-revolutie vanaf 1855 snel in de heidewortelpijp en gold van het midden van de 19e tot het midden van de 20e eeuw als het wereldcentrum van de handgemaakte houten pijp. Cogolin, het tweede Franse centrum in de Var, specialiseerde zich rond 1880 in kwaliteitspijpen; de fabrieken hier stuurden een deel van hun productie naar Engeland.

De meeste van deze ateliers werkten niet onder eigen naam, maar op bestelling. Volgens de overlevering vermeldt een Amerikaans consulair handelsrapport uit 1914 dat een aanzienlijk deel van de pijpen die als "Engels" bekendstonden, geheel en al in Saint-Claude werd gemaakt, en dat ze zelfs werden verzonden met de naam van de koper er al op geslagen. In Italië was de opzet vergelijkbaar: de fabrieken, waarvan het merendeel geconcentreerd was in Lombardije, werkten in opdracht van distributeurs die meestal buitenlands waren, en het stempel (punzone) werd pas na voltooiing van het product aangebracht. Daardoor is meestal niet bekend voor hoeveel verschillende ateliers een merk liet produceren, of voor hoeveel verschillende merken één atelier werkte.