Satirische Portretten van Pijprokers

Satirische portretten van pijprokers vormen beeldmateriaal dat van de zeventiende tot de negentiende eeuw in de Europese grafiekkunst een genre op zichzelf heeft gevormd. Wat deze prenten gemeen hebben, is dat de figuur met de pijp niet als een waardig model wordt afgebeeld, maar als een type met vertrokken gelaatstrekken, verwarde kleding en vaak dronken.

Deze prenten gelden tegenwoordig als bron van zowel de pijpengeschiedenis als de gedrukte satire; ze dragen de sporen van rookgewoonten, clubetiquette en de maatschappelijke discussies van hun tijd.

Van de Vlaamse Taveerne Naar de Engelse Prentkunst

De oorsprong van het genre ligt niet in de prentkunst, maar in de schilderkunst. Adriaen Brouwer (ca. 1605-1638) en de jongere David Teniers (1610-1690), die door hem beïnvloed werd, lieten talrijke kleine schilderijen na van boeren, soldaten en gokkers die kleipijpen rookten in taverne-interieurs. De overdreven gezichtsuitdrukkingen van Brouwers rokende figuren gelden als een voorloper van de karikatuur, nog vóór deze in de prentkunst tot ontwikkeling kwam. In de volgende eeuw verschoof het zwaartepunt van schilderkunst naar prentkunst: doordat een prent kon worden vermenigvuldigd, kwam de satire los van een kleine kring kopers en bereikte ze de straat en de etalage.