Pijp en Tabak in de Oude Handelspers: Feiten en Mythen

Pijp en tabak in de oude handelspers beschrijft de pijpvermeldingen die zich hebben opgestapeld in vakbladen, consulaire en handelsrapporten en industrie-encyclopedieën, van het midden van de 19e eeuw tot het eerste kwart van de 20e eeuw. Dit corpus geldt als de hoofdader van de pijpgeschiedschrijving; het spreekt de taal van het atelier, het hout en het douaneboek.

Diezelfde bladzijden bevatten ook het vroegst bekende schriftelijke spoor van enkele oorsprongsmythes die vandaag nog altijd in omloop zijn. De door de Amerikaanse pijpauteur Ben Rapaport op Pipedia gepubliceerde bloemlezing van citaten toont, met voorbeelden verzameld uit verspreide periodieken, dit dubbele karakter in één oogopslag.

Bladzijden Die met Cijfers Spreken

Deze publicaties zijn het sterkst waar zij vertellen wat te tellen valt. Een tabaksgeschiedenis uit 1901 schrijft dat er jaarlijks ongeveer veertig ton ruwe bruyèrewortel (briar) naar Londen kwam, en dat Neurenberg en Ruhla elk jaarlijks een half miljoen pijpen produceerden. Datzelfde jaar noteert een bosbouwtijdschrift dat de stronken in ongeveer vijfentwintig maten en drie basisvormen werden gezaagd ("Marseillaise", "Relevé", "Belgian"). Volgens een rapport van het Amerikaanse ministerie van Handel uit 1921 werd op Corsica jaarlijks ongeveer zesduizend ton wortel gerooid, en ging in 1911 van de 1.813 ton ruw blok die van het eiland kwam, 1.505 ton naar Saint-Claude. Een handboek houtbewerking uit 1936 meldt dan weer dat de blokken, die werden gekookt en maandenlang gedroogd en vervolgens tot twee jaar lang lieten rusten, in zeventig verschillende maten werden gezaagd, waaruit zevenhonderd tot negenhonderd verschillende modellen voortkwamen. Elk van deze cijfers berust op één enkele publicatie uit die tijd; geen ervan is onafhankelijk getoetst.