Kalebaspijp (Calabash)

De kalebaspijp (calabash) is een tweedelige pijp die bestaat uit een gebogen lichaam van een gedroogde kalebas, met daarop een uitneembare kop van meerschuim die op het brede uiteinde van dat lichaam past. De tabak brandt uitsluitend in de kop; omdat de rook zich in de ruime holte onder de kop uitzet en afkoelt, staat de kalebas bekend als een van de koelste en droogste pijpen.

Het woord is in de loop van de tijd ook een aanduiding geworden voor een silhouet, los van het materiaal; daarom wordt de kalebas zowel bij de materialen voor pijpkoppen als bij de klassieke pijpvormen genoemd.

Herkomst en Geschiedenis

De kalebas is een van de oudste cultuurgewassen van Afrika. Toen Europese handelaren tabak naar Zuid-Afrika brachten, begon het Khoikhoi-volk pijpen van kalebas te maken, waarbij het binnenoppervlak met klei werd bepleisterd om te voorkomen dat de schil zou verbranden. De vorm zoals die vandaag bekendstaat, ontstond echter tijdens de Tweede Boerenoorlog (1899-1902): in die jaren, toen de oorlog de zeehandel verstoorde en funda-wortel (briar) schaars maakte, werden aan het kalebaslichaam een meerschuimen kop en een mondstuk toegevoegd. Deze combinatie wordt meestal toegeschreven aan een handelaar genaamd H.L. Blatter. Naar verluidt namen Britse officieren en soldaten na afloop van de oorlog kalebaspijpen mee naar Groot-Brittannië; rond 1903 begon de commerciële export naar Engeland. Ook wordt gemeld dat de kalebas in de periode 1906-1910, toen het aanbod van meerschuim afnam, op de Amerikaanse markt naar voren werd geschoven als alternatief voor meerschuim.

De kenmerkende kromming van de kalebas ontstaat niet in de fabriek, maar op het veld: de groeiende kalebas wordt met palen vastgezet en gedwongen te buigen; wanneer hij rijp is, wordt hij geoogst, uitgehold, gereinigd en gedroogd.