De Globalisering van de Pijpenliteratuur

De globalisering van de pijpenliteratuur beschrijft hoe boeken over pijpen en tabak buiten de taal waarin ze zijn geschreven treden en via vertaling of tweetalige uitgaven andere lezerskringen bereiken. Het vakgebied is van meet af aan klein geweest: pijpboeken zijn nooit een grote oplage-uitgeverstak geweest, en ook het aantal vertalingen is beperkt gebleven.

Toch bestaat er al bijna een eeuw een ononderbroken vertaalstroom. De in 2022 gepubliceerde en later uitgebreide compilatie van de Amerikaanse onderzoeker Ben Rapaport, die de meertalige uitgaven van ongeveer vijftig auteurs in één lijst samenbrengt, heeft de omvang van deze stroom zichtbaar gemaakt.

Meertalige Klassiekers

De titels die het meest in andere talen zijn verschenen, behoren tegelijk tot de oudste van het vakgebied. De Duitstalige tabaksgeschiedenis van Egon Caesar Corti werd in 1931 onder de titel A History of Smoking in het Engels vertaald en in 1996 opnieuw uitgegeven. The Pipe Book uit 1924 van Alfred Dunhill, de oprichter van het merk Dunhill, behoort tot de vroegste titels van de lijst; naar verluidt werd het boek in 1971 in het Japans en in 1982 in het Duits vertaald, terwijl The Gentle Art of Smoking uit 1954 van dezelfde auteur een jaar later Spaanse en Deense uitgaven kreeg. Het boek van de Spaanse schrijver Joaquín Verdaguer over de kunst van het pijproken verscheen in het Duits, in het Zweeds en uiteindelijk in 1958 in het Engels onder de titel The Art of Pipe Smoking. Het in 1952 verschenen Traité de la Pipe van Georges Herment kreeg twee jaar later in het Engels de titel The Pipe; de omvangrijke geschiedenisstudie van Alexis Liebaert en Alain Maya, in 1993 in het Frans verschenen, kwam in 1994 binnen één jaar in het Duits, Engels en Italiaans op de markt. Het humoristische boek My Lady Nicotine van J. M. Barrie uit 1890 vond zijn vertalers pas met meer dan honderd jaar vertraging; de Italiaanse, Franse en Duitse uitgaven zijn de afgelopen twintig jaar verschenen.