Een Siberische Pijp van Mammoetivoor: van het Dunhill Museum Naar de Veiling

Een Siberische pijp gemaakt van mammoetivoor is een van de weinige antieke stukken waarvan de herkomst van begin tot eind gedocumenteerd is. In ongeveer honderd jaar legde het een weg af van de privécollectie van Alfred Dunhill, oprichter van het bedrijf Dunhill, via een oorlogsnacht en na een lange onderbreking naar een collectie in de VS, en vandaar naar een Engels veilinghuis.

Ondanks de onderbreking is het stuk herkenbaar gebleven om een eenvoudige reden: het werd afgebeeld op de rug van de omslag en op de binnenpagina's van de editie van The Pipe Book uit 1924.

Het Stuk Zelf

In het verkoopdossier wordt de pijp omschreven als afkomstig uit Oost-Siberië, van Samojeedse makelij. "Samojeed" is een inmiddels verlaten exoniem dat tijdens het Russische Rijk werd gebruikt voor de volkeren die de noordelijke Samojeedse talen spraken; de Nenetsen vormen de talrijkste tak van deze groep. De pijp is 31,5 centimeter lang en heeft een naar de mond toe verbredende kop, een lange steel met achthoekige doorsnede, een afneembaar mondstuk en een leren draagriem.

Het materiaal is opmerkelijk gezien de geografische herkomst. Volgens studies over ivoorsnijkunst in Jakoetië werd mammoetivoor tot het einde van de achttiende eeuw niet gewonnen en niet verhandeld, en werd het ook daarna geen wijdverbreid materiaal; het werd af en toe gebruikt voor zaken als naainaalden, pijlpunten en pijpkoppen, en het gebruik ging vaak gepaard met een ceremonie waarin vergiffenis werd gevraagd aan het dier.