Kalumet: de Heilige Pijp van de Amerikaanse Indianen

De kalumet is de heilige ceremoniële pijp die de inheemse volken van Noord-Amerika rookten om te bidden, verdragen te bezegelen en maatschappelijke besluiten te bekrachtigen. De naam komt van het Franse woord chalumeau (rietstengel); Franse ontdekkingsreizigers die de streek bereikten, gebruikten deze naam omdat de lange, versierde pijpstelen hen aan riet deden denken.

De in westerse talen ingeburgerde uitdrukking "vredespijp" (peace pipe) beschrijft echter maar één kant van de zaak: de kalumet was evenzeer getuige van oorlog, handel en verwantschapsbanden als van vrede. Omdat het vaderland van de pijp en de tabak het Amerikaanse continent is, vertegenwoordigt de kalumet een van de oudste en meest gerespecteerde tradities binnen de wereldgeschiedenis van de pijp.

Steel en Kop

Europese waarnemers gaven de naam "kalumet" aanvankelijk niet aan de pijp als geheel, maar alleen aan de lange, versierde steel; in veel gemeenschappen was dit ook het eigenlijke heilige onderdeel van het voorwerp. De houten steel werd versierd met arendsveren, vogelkoppen, paardenhaar, kralen en stekels van de stekelvarken; de symbolen die hij droeg, verschilden naar gemeenschap en naar het doel van de ceremonie. De kop werd meestal gesneden uit rode pijpsteen (catlinite). Deze zachte, ijzerrijke steen is door zijn makkelijke bewerkbaarheid te vergelijken met meerschuim; hij ontleent zijn naam aan de schilder George Catlin, die in 1836 de streek bezocht en steenmonsters verzamelde. Anders dan bij de overige kopmaterialen in de wereldwijde pijptraditie werd catlinite niet alleen om zijn functionaliteit maar ook om zijn heiligheid gekozen. De beroemdste vindplaatsen zijn de steengroeven van Pipestone in het huidige Minnesota. Volgens archeologische gegevens zijn deze groeven al meer dan drieduizend jaar het toneel van menselijke activiteit; ze golden als een neutraal gebied waar verschillende — zelfs met elkaar in oorlog verkerende — volken vrij konden komen om steen te winnen. Volgens de Dakota-overlevering vertegenwoordigt de rode kleur van de steen het bloed van de voorouders.