Pijpen Maken van Morta

Pijpen maken van morta verschilt van het maken van briarpijpen vooral op het punt waar en hoe het grondmateriaal vandaan komt. Briarblokken kunnen kant-en-klaar besteld worden, gezaagd, gesorteerd en gedroogd; morta daarentegen is een stronk die kleine ploegen met de hand uit het moeras halen, die jarenlang moet rusten en waarvan een groot deel verloren gaat als uitval.

Deze drie knelpunten — beperkte winningsvergunning, lange droogtijd en hoog uitval — hebben morta-pijpen tot een gebied gemaakt met weinig stuks, dat vrijwel volledig op handwerk steunt.

Oogsten uit het Moeras

De meest genoemde bron van morta in de pijpenmakerij is het moeras van Brière, in de Franse regio Loire-Atlantique. Het ongeveer zevenduizend hectare grote gebied, Grande Brière Mottière genaamd, is gemeenschappelijk eigendom van eenentwintig gemeenten; een in 1838 opgerichte syndicale commissie bepaalt, samen met het Regionaal Natuurpark van Brière, via jaarlijkse overeenkomsten wie wat en op welke data mag winnen. Omdat het water alleen in de herfst wegtrekt, is het venster smal: volgens de huidige regeling van 15 september tot 30 oktober, ofwel bijna zes weken per jaar. Er mogen geen machines het gebied in. De zoekers peilen de bodem door een lange metalen priem in de veenlaag te steken; wanneer de priem op een hard blok stuit, wordt de plek gemarkeerd en worden de grenzen van de stronk met opeenvolgende peilingen vastgesteld. De winning gebeurt met schop en spade, de stronk wordt in draagbare stukken verdeeld, en de opengegraven kuil wordt dezelfde dag weer opgevuld met de bovenlaag teruggelegd. Volgens de dossiers worden stronken ook op meer dan een meter diepte aangetroffen. Slechts tien tot twintig procent van het gewonnen hout is bruikbaar.