De Oorsprong van het Woord Pijp

Het woord pijp is veel ouder dan het voorwerp dat het benoemt en heeft in zijn oorsprong niets met tabak te maken. De hele westerse familie pipe, pipa, Pfeife gaat terug op het Latijnse werkwoord pipare, dat het getjilp van een jonge vogel nabootste.

Het daaruit voortgekomen Vulgair-Latijnse pipa was de naam van een eenvoudig blaasinstrument met een buisvorm dat dat dunne geluid voortbracht. De naam die vandaag het rookinstrument aanduidt, was dus eerst de naam van een fluit, en vervolgens van elke soort buis. Gezien de wereldgeschiedenis van de pijp is deze vertraging niet verrassend: het voorwerp bestond eeuwenlang vóór zijn naam.

Van Instrument Naar Buis, van Buis Naar Rookinstrument

Het woord kwam in het Oudengels binnen als pīpe, waar het eveneens het muziekinstrument aanduidde. Dezelfde stam leeft voort in het Duitse Pfeife, het Nederlandse pijp, het Deense pibe, het Zweedse pipa, het Italiaanse en Spaanse pipa. In het Engels breidde de betekenis zich stap voor stap uit: eind 14e eeuw voor de kanalen in het lichaam, midden 15e eeuw voor orgelpijpen. Daarna volgde een verenging in de andere richting, en veranderde de algemene betekenis "buis" in de specifieke naam van één voorwerp. Etymologische bronnen dateren de betekenis "rookinstrument" op de jaren 1590; volgens wat Alfred Dunhill aanhaalt, geeft het grote Engelse woordenboek 1594 als eerste vastgelegde vermelding. Een document dat toont wie het woord aan dit voorwerp verbond en in precies welk jaar, is echter niet bewaard gebleven.