Stummel: Oorsprong en Betekenisverschuiving van een Term

Stummel is in het hedendaagse pijpenvocabulaire de term die de kop, de hals en de overgang daartussen omvat — dus het hele deel van de pijp buiten het mondstuk. Het woord is aan het Duits ontleend, maar vreemd genoeg duidt het in het Duits zelf dit onderdeel van de pijp niet aan.

De huidige betekenis staat aan het einde van een lange overdrachtsketen die loopt van de woordenboekbetekenis, via een vorm van Duitse porseleinen pijpen, tot in de handelstaal van de Amerikaanse pijpenindustrie.

Duitse Oorsprong

Het Duitse woord Stummel betekent "stomp, restant, overgebleven stuk". Men neemt aan dat het woord teruggaat op de Middelhoogduitse vorm stumbel, die op zijn beurt afkomstig is van het Oudhoogduitse bijvoeglijk naamwoord stumbal, met de betekenis "geknot, afgesneden". In het dagelijks Duits komt het woord vooral voor in samenstellingen: Zigarettenstummel betekent sigarettenpeuk, Kerzenstummel kaarsstomp.

Er bestaat ook een aan de pijp gerelateerde betekenis, maar die verwijst naar iets anders. In Duitse woordenboeken wordt Stummelpfeife gedefinieerd als "tabakspijp met korte steel"; het duidt dus niet op een onderdeel, maar op een kort model van de pijp. Ook de ingang Pfeifenstummel in het door de gebroeders Grimm opgezette Deutsches Wörterbuch wijst dezelfde kant op: een klein tabakspijpje met een korte buis. De Duitse naam voor de kop zelf is Pfeifenkopf, letterlijk "pijpenhoofd".